Τοποθεσία
Μονή Χρυσοσκαλιτίσσης
Χρυσοσκαλιτίσσα, Χανιά
Μονή Χρυσοσκαλιτίσσης – Χρυσοσκαλιτίσσα, Χανιά
Μονή Χρυσοσκαλιτίσσης, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, είναι ένα οχυρωμένο μοναστήρι του 17ου αιώνα, χτισμένο πάνω σε βραχώδη ανύψωση περίπου 35 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Το όνομά της σημαίνει «Χρυσό Σκαλοπάτι» και συνδέεται με την τοπική παράδοση σύμφωνα με την οποία ένα από τα σκαλοπάτια που οδηγούν στο μοναστήρι ήταν φτιαγμένο από καθαρό χρυσάφι, αλλά μπορούσαν να το δουν μόνο όσοι ήταν χωρίς αμαρτία. Το μοναστήρι υπήρξε στο παρελθόν παρατηρητήριο και καταφύγιο από τους πειρατές και σήμερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα στη νοτιοδυτική Κρήτη.
Περιγραφή
Η Μονή Χρυσοσκαλίτισσας στέκεται μόνη της πάνω σε έναν λευκό βράχο, από τον οποίο απλώνεται η θέα προς το Λιβυκό Πέλαγος και το νησί της Ελαφονήσου. Η θέση της την κατέστησε επί αιώνες τόσο τόπο προσευχής όσο και φρουραρχείο του παραθαλάσσιου περάσματος. Χτισμένη τον 17ο αιώνα, πιθανότατα στη θέση παλαιότερου βυζαντινού μοναστηριακού κέντρου, ήταν οχυρωμένη με χοντρούς τοίχους, κάτι που την Proστάτευε από τις συχνές επιθέσεις Σαρακηνών και κουρσάρων.
Η ονομασία της μονής — Χρυσοσκαλίτισσα, δηλαδή «Χρυσό Σκαλί» — συνδέεται με έναν θρύλο που μέχρι σήμερα γοητεύει προσκυνητές και ταξιδιώτες. Σύμφωνα με την παράδοση, από τα 98 σκαλιά που οδηγούν στο μοναστήρι, το ένα ήταν φτιαγμένο από χρυσάφι, αλλά μόνο άνθρωπος πνευματικά καθαρός μπορούσε να το δει. Για όλους τους άλλους παρέμενε αόρατο. Στη θεολογική ερμηνεία αυτό συμβολίζει την πνευματική πορεία της κάθαρσης — την ανάβαση στο τέλος της οποίας το φως της Θείας σοφίας γίνεται ορατό μόνο σε όσους πορεύονται με ταπεινοφροσύνη και πίστη.
Το εσωτερικό του συγκροτήματος είναι λιτό, σύμφωνα με την παράδοση των παραθαλάσσιων κρητικών μονών. Στον κεντρικό ναό (καθολικό) φυλάσσεται η τιμώμενη εικόνα της Παναγίας «Χρυσοσκαλίτισσας», που περιβάλλεται από ιδιαίτερη ευλάβεια των πιστών. Δίπλα βρίσκεται ένα μικρό μουσείο, όπου έχουν συγκεντρωθεί παλαιά λειτουργικά βιβλία, λιτανικοί σταυροί, χειρόγραφα και λειτουργικά σκεύη — μαρτυρίες της αδιάκοπης πνευματικής παρουσίας του τόπου μέσα στους αιώνες.
Κατά την περίοδο της τουρκικής κατοχής, η μονή υπήρξε ένας από τους πυρήνες της αντίστασης και καταφύγιο για επαναστάτες. Η απομακρυσμένη θέση και οι φυσικές αμυντικές συνθήκες της επέτρεπαν να κρύβονται όπλα, τραυματίες και φυγάδες. Κατά την κρητική επανάσταση του 1821, αλλά και κατά την εξέγερση του 1866, οι μοναχοί της Χρυσοσκαλίτισσας στήριξαν τους επαναστάτες, ρισκάροντας τη ζωή τους και τα αγαθά της μονής.
Σήμερα ο τόπος διατηρεί μια ατμόσφαιρα γαλήνης και περισυλλογής. Οι λευκοί τοίχοι της μονής αντιπαραβάλλονται με το γαλάζιο της θάλασσας, και η θέα από την ταράτσα κόβει την ανάσα — ιδιαίτερα κατά το ηλιοβασίλεμα, όταν το φως πέφτει πάνω στα βραχώδη πρανή και τον κόλπο της Ελαφονήσου. Στη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (15 Αυγούστου) η μονή ζωντανεύει — τελείται πανηγυρική λειτουργία και πραγματοποιείται προσκύνημα που εδώ και αιώνες προσελκύει πιστούς από ολόκληρη την περιοχή.
Η Μονή Χρυσοσκαλίτισσας είναι τόπος όπου το ιερό συναντά τον θρύλο. Είναι δύσκολο να ειπωθεί αν το χρυσό σκαλί υπήρξε πράγματι, αλλά στεκόμενος κανείς πάνω στα πέτρινα σκαλιά που οδηγούν προς το καθολικό, είναι εύκολο να πιστέψει ότι κάθε βήμα προς τα πάνω είναι σύμβολο — όχι προς τον χρυσό της γης, αλλά προς το φως που επί αιώνες λάμπει πάνω από τη νότια Κρήτη.
Τοποθεσία
Χρυσοσκαλιτίσσα, Χανιά
Συντεταγμένες: 35.31125, 23.53327