Ναός Αρχαγγέλου Μιχαήλ στην Επισκοπή (Ροτόντα)

Περιγραφή

Ο Ναός του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στην Επισκοπή, γνωστός ως Ροτόντα, είναι ένα από τα πιο αξιοσημείωτα παραδείγματα της πρώιμης βυζαντινής ιεραρχικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη. Χτίστηκε τον 6ο αιώνα μ.Χ., κατά την περίοδο της βασιλείας του Ιουστινιανού Α΄ — της ίδιας εποχής κατά την οποία ανεγέρθηκε η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη.

Η κάτοψη του ναού είναι ασυνήθιστη για την Κρήτη: συνδυάζει μια κεντρική ροτόντα (κυκλικό κλίτος καλυμμένο με τρούλο) με τρεις κόγχες, δημιουργώντας μια υβριδική μορφή ανάμεσα στο πρωτοχριστιανικό μαρτύριο (ναό-μαυσωλείο) και τη κλασική βασιλική. Η διάταξη αυτή υποδηλώνει ότι το κτίσμα ενδέχεται αρχικά να χρησίμευε ως επισκοπικός ναός, κάτι που επιβεβαιώνει και το ίδιο το όνομα του οικισμού.

Το εσωτερικό εντυπωσιάζει με τα δάπεδα από ψηφιδωτά, κατασκευασμένα από μικρές ψηφίδες μαρμάρου και πέτρας, που απεικονίζουν γεωμετρικά μοτίβα, κλήματα και συμβολικές παραστάσεις ζώων — παγώνι, ελάφι και ψάρι, δηλαδή πρώιμα χριστιανικά σύμβολα της αιώνιας ζωής και του Χριστού. Σε μεταγενέστερη περίοδο, πιθανότατα τον 12ο–13ο αιώνα, οι τοίχοι καλύφθηκαν με τοιχογραφίες υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου, που παρουσιάζουν σκηνές από τη ζωή του Χριστού, αγγέλους και τον Αρχάγγελο Μιχαήλ — προστάτη του ναού.

Η τεχνοτροπία των τοιχογραφιών αποκαλύπτει επιρροές της σχολής της Κωνσταντινούπολης, αλλά με ξεκάθαρο κρητικό ύφος: μνημειακές μορφές, ζωντανή χρωματική παλέτα και έντονη πλαστικότητα φωτός. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η παράσταση του Αρχαγγέλου Μιχαήλ με την ενδυμασία ρωμαίου πολεμιστή, με ασπίδα και λόγχη – σύμβολο της νίκης του καλού απέναντι στο κακό.

Εξωτερικά το κτίσμα έχει διατηρήσει τον αρχικό, λιτό χαρακτήρα: κυκλική κάτοψη του κυρίως κλίτους, πέτρινοι τοίχοι με εμφανή χρήση πλίνθων και μικρά παράθυρα στις κόγχες. Γύρω από τον ναό εντοπίστηκαν ίχνη του παλιού επισκοπικού συγκροτήματος — νεκροταφείο, βαπτιστήριο και θεμέλια βοηθητικών κτισμάτων.

Κατά τη βυζαντινή περίοδο η Ροτόντα υπήρξε έδρα ενός από τα σημαντικότερα επισκοπεία της Κρήτης, που κάλυπτε το βόρειο τμήμα του νησιού. Μετά την αραβική εισβολή τον 9ο αιώνα ο ναός υπέστη μερικές καταστροφές, αλλά ανοικοδομήθηκε κατά τη δεύτερη βυζαντινή περίοδο (μετά το 961 μ.Χ.), διατηρώντας την αρχική του κάτοψη.

Σήμερα η Ροτόντα της Επισκοπής παραμένει ένα από τα πολυτιμότερα ιερά μνημεία της Κρήτης, επισκέψιμο τόσο από ιστορικούς της τέχνης όσο και από προσκυνητές. Στους λίθους της είναι χαραγμένη η ιστορία της διάρκειας — από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες μέχρι τη σύγχρονη εποχή.

Στη σιωπή του εσωτερικού, όταν οι ακτίνες του ήλιου εισέρχονται από τα στενά παράθυρα και φωτίζουν τμήματα των ψηφιδωτών, μπορεί κανείς να κατανοήσει γιατί αυτός ο ναός άντεξε τόσους αιώνες: συνδυάζει το γήινο και το ουράνιο, την ανθρώπινη τέχνη και τη θεία γεωμετρία. Η Ροτόντα της Επισκοπής είναι μια κρητική Αγία Σοφία σε μικρογραφία – γεμάτη αρμονία, φως και μνήμη των πρώτων αιώνων της πίστης.

Κατηγορίες

Ετικέτες