Τοποθεσία
Ιερός Ναός Παναγίας στον Πατσό
Πατσός, Ρέθυμνο
Ιερός Ναός Παναγίας στον Πατσό – Πατσός, Ρέθυμνο
Η Παναγία Πατσού είναι ένα μέρος όπου η ιστορία μοιάζει σαν να διακόπηκε στη μέση μιας πρότασης. Στεκόμαστε ανάμεσα σε τοίχους που εδώ και καιρό έχασαν τη στέγη τους, κι όμως διατηρούν ακόμη το βάρος κάποιου πολύ παλιού και πολύ σημαντικού. Το φως μπαίνει από χαραμάδες που κάποτε δεν υπήρχαν, και ο άνεμος γλιστρά πάνω στους φθαρμένους τοίχους σαν να αναζητά τα ίχνη παλιών προσευχών. Είναι από εκείνα τα μέρη που δεν χρειάζονται πλήρη αποκατάσταση ούτε άθικτο κτίσμα για να αγγίξουν τη φαντασία. Αρκεί μια στιγμή σιωπής, γιατί τα ερείπια αφηγούνται μόνα τους — για την εποχή που ο Πατσός ήταν ένα ζωντανό χωριό στην καρδιά του Αμαρίου, για τους προσκυνητές που έρχονταν τις γιορτές, για τους καλλιτέχνες που ζωγράφισαν τις τοιχογραφίες που σήμερα βρίσκονται στο μουσείο του Ρεθύμνου, αποκομμένες από την ίδια τους την καρδιά. Ο ναός είναι άδειος, αλλά όχι νεκρός. Στις ακτίνες του ήλιου διακρίνονται το περίγραμμα του παλιού τρούλου, τα θεμέλια και η καθαρή γραμμή της αψίδας. Κοιτάζοντας όλα αυτά, καταλαβαίνει κανείς γρήγορα ότι η Παναγία Πατσού δεν είναι «ακόμη ένας ναός σε ερείπια». Είναι τμήμα μιας μεγαλύτερης, πολύ αρχαιότερης ιστορίας. Κάθε πέτρα εδώ έχει το δικό της βάρος.
Περιγραφή
Ο Ναός της Παναγίας στον Πατσό βρίσκεται στην περιοχή του Αμαρίου, κοντά στην είσοδο του φαραγγιού του Αγίου Αντωνίου. Πρόκειται για οικοδόμημα με πολυεπίπεδη ιστορία — η πρώτη κατασκευή χρονολογείται πιθανότατα στον 11ο–12ο αιώνα, ενώ γύρω στον 14ο αιώνα πραγματοποιήθηκε σημαντική ανακατασκευή. Από αυτή την περίοδο προέρχονταν οι τοιχογραφίες σε υστεροβυζαντινό ύφος, τμήματα των οποίων διασώζονται σήμερα και φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου.
Ο ναός ήταν τετρακιόνιος, με τρούλο, κάτι που υποδηλώνει τη σημασία του για την τοπική κοινότητα. Ενετικές πηγές συνδέουν το κτίσμα με την ισχυρή οικογένεια Καλλέργη, η οποία κατά την περίοδο της ενετοκρατίας χρηματοδότησε πληθώρα θρησκευτικών ιδρυμάτων στην Κρήτη.
Σήμερα από την Παναγία σώζονται μόνο οι τοίχοι, τμήματα των θεμελίων και το καθαρό περίγραμμα της αψίδας. Η στέγη έχει καταρρεύσει εδώ και πολλά χρόνια και η βλάστηση έχει εισχωρήσει στις σχισμές των λίθων. Παρ’ όλα αυτά, η κατάσταση διατήρησης επιτρέπει την ευδιάκριτη ανασύσταση της παλαιάς μορφής του ναού και της λειτουργικής του διάταξης.
Εδώ η ιστορία και το τοπίο συναντώνται με τρόπο μοναδικό: στεκόμενος κανείς μέσα στα ερείπια ακούει τον άνεμο να μεταφέρει τον απόηχο του φαραγγιού, ενώ η μυρωδιά της υγρής γης αναμειγνύεται με το άρωμα των πευκοδασών του Αμαρίου. Για πολλούς, είναι ακριβώς αυτό το σημείο όπου η φύση και ο χρόνος συνεχίζουν έναν αργό, επίμονο διάλογο με ό,τι απέμεινε από τον άνθρωπο.
Τοποθεσία
Πατσός, Ρέθυμνο
Συντεταγμένες: 35.24738, 24.57229