Kościół Michała Archanioła - Rotunda

Opis

Kościół Michała Archanioła w Episkopi, nazywany potocznie Rotundą, jest jednym z najbardziej niezwykłych przykładów sakralnej architektury wczesnobizantyjskiej na Krecie. Został wzniesiony w VI wieku n.e., w okresie panowania cesarza Justyniana I — tej samej epoki, w której powstała Hagia Sophia w Konstantynopolu.

Plan świątyni jest nietypowy dla Krety: łączy centralną rotundę (okrągłą nawę przykrytą kopułą) z trzema apsydami, tworząc hybrydową formę między wczesnochrześcijańskim martyria (świątynią-mauzoleum) a klasyczną bazyliką. Układ ten sugeruje, że budowla mogła pierwotnie pełnić funkcję kościoła biskupiego (episkopii), co zresztą potwierdza sama nazwa miejscowości.

Wnętrze zachwyca mozaikami podłogowymi, wykonanymi z drobnych tesserae z marmuru i kamienia, przedstawiającymi motywy geometryczne, winorośle i symboliczne przedstawienia zwierząt — pawia, jelenia i ryby, czyli wczesnochrześcijańskie symbole życia wiecznego i Chrystusa. W późniejszym okresie, prawdopodobnie w XII–XIII wieku, ściany pokryto freskami o wysokim poziomie artystycznym, ukazującymi sceny z życia Chrystusa, aniołów i Archanioła Michała — patrona świątyni.

Styl fresków zdradza wpływy szkoły konstantynopolitańskiej, ale z wyraźnym kreteńskim temperamentem: monumentalne postaci, żywa kolorystyka i mocny modelunek światła. Wśród nich szczególnie wyróżnia się przedstawienie Michała Archanioła w stroju rzymskiego wojownika, z tarczą i włócznią – symbol zwycięstwa dobra nad złem.

Z zewnątrz budowla zachowała pierwotny, surowy charakter: okrągły plan głównej nawy, kamienne mury z widocznym wątkiem cegły i niewielkie okna w apsydach. Wokół kościoła odnaleziono ślady dawnego kompleksu biskupiego — cmentarzysko, baptysterium oraz fundamenty budynków gospodarczych.

W okresie bizantyjskim Rotunda była siedzibą jednego z ważniejszych biskupstw Krety, które obejmowało północną część wyspy. Po najeździe Arabów w IX wieku świątynia została częściowo zniszczona, ale odbudowano ją w czasach drugiego panowania bizantyjskiego (po 961 r.), zachowując pierwotny plan.

Dziś Rotunda w Episkopi pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków sakralnych Krety, odwiedzanym zarówno przez historyków sztuki, jak i pielgrzymów. W jej kamieniach zapisana jest historia trwania — od pierwszych wieków chrześcijaństwa po współczesność.

W ciszy wnętrza, gdy promienie słońca wpadają przez wąskie okna i oświetlają fragmenty mozaiki, można zrozumieć, dlaczego ten kościół przetrwał tyle stuleci: łączy w sobie to, co ziemskie i niebiańskie, ludzkie rzemiosło i boską geometrię. Rotunda w Episkopi to kreteńska Hagia Sophia w miniaturze – pełna harmonii, światła i pamięci o pierwszych wiekach wiary.

Kategorie

Tagi