Wązwóz Agiofarago

Opis

Wąwóz Agiofarago zaczyna się kilka kilometrów na południe od klasztoru Panagii Odigitria, do którego dojeżdża się asfaltową drogą przez wieś Sivas w środkowej części Krety. Dalej zaczyna się odcinek szutrowy: z terenu klasztoru wyjeżdża się na drogę gruntową prowadzącą w kierunku południowym, w stronę morza i wylotu wąwozu. To oficjalny, opisywany w przewodnikach wariant dojazdu do punktu startowego szlaku.

Szutrówka od Odigitrii jest wąska, kamienista i miejscami wyjeżdżona. Pod koniec zjeżdża się w dół, w stronę koryta potoku – tam droga kilka razy przecina wyschnięty rów, którym po zimowych deszczach spływa woda do morza. Latem potok jest zazwyczaj rachityczny, a przejazd zwykłą osobówką jest możliwy, pod warunkiem że kierowca ma odrobinę wprawy w jeździe po szutrze i nie boi się podjazdów oraz kolein. Niezależnie od pory roku warto jechać powoli, uważać na luźne kamienie oraz na strome pobocza – lokalne źródła i relacje turystów wyraźnie podkreślają, że dojazd „nie jest najłatwiejszy”, choć typowy samochód osobowy zazwyczaj sobie radzi.

Ostatni fragment szutrówki kończy się niewielkim, ziemnym parkingiem przy początku szlaku. Źródła opisują go jako mały plac w dolinie, z kilkoma drzewami – z dodatkową, bardzo kreteńską uwagą: lepiej nie parkować bezpośrednio pod gałęziami, bo kozy lubią wspinać się na dach samochodu, żeby dobrać się do świeżych liści.

Od parkingu do morza prowadzi najpopularniejsza wersja trasy: około 1,5 km łagodnego zejścia dnem wąwozu Agiofarago. Różne źródła – greckie, angielskie i polskie – zgodnie podają czas przejścia w granicach 25–35 minut spokojnego marszu. Ścieżka biegnie dnem szerokiego koryta potoku, które jest stosunkowo równe, miejscami żwirowe i kamieniste, z niewielkimi różnicami wysokości (rzędu kilkudziesięciu metrów). Wąwóz uchodzi za łatwy, odpowiedni nawet dla mniej doświadczonych piechurów, o ile uwzględni się upał, brak cienia w środku dnia i całkowity brak infrastruktury po drodze.

Krajobraz jest typowy dla Asterousiów: wysokie, pionowe ściany z jasnego wapienia, w których erozja wygryzła dziesiątki grot i nisz, kępy oleandrów wzdłuż koryta i rozrzucone po stokach jałowce oraz krzewiaste dęby. W wielu opisach powtarza się motyw „spaceru dnem potoku” – w praktyce idzie się szerokim, suchym korytem, otoczonym stromymi skałami, które im bliżej morza, tym bardziej się zbliżają, tworząc niemal kanion.

Agiofarago nie jest zwykłym szlakiem spacerowym – to także jedno z ważnych historycznie miejsc pustelnictwa na Krecie. Nazwa oznacza „Święty Wąwóz” lub „Wąwóz Świętych” i odnosi się do eremitów związanych z klasztorem Panagii Odigitria, którzy od wczesnej epoki chrześcijańskiej mieszkali w tutejszych grotach. Według lokalnej tradycji żyło ich tu nawet kilkuset, a raz do roku mieli spotykać się w jaskini Goumenospilios, aby policzyć, ilu z nich zmarło od poprzedniego zgromadzenia. Choć liczby i szczegóły mają charakter legendy, dobrze oddają rangę tego miejsca w historii kreteńskiego monastycyzmu.

Około kilku minut przed wyjściem na plażę wąwóz rozszerza się, a po lewej stronie pojawia się mały, kamienny kościół św. Antoniego (Agios Antonios). To on stał się centrum tutejszej wspólnoty pustelników; badacze uważają, że świątynia była kilkakrotnie przebudowywana – najpierw jako niewielka kaplica w naturalnej wnęce skalnej, później rozbudowana w miarę przybywania eremitów, z ostatnią większą interwencją w XIV–XV wieku. Przy kościele znajduje się studnia z wodą, która w opisach pojawia się zarówno jako praktyczne źródło wody, jak i miejsce o lokalnie przypisywanych właściwościach uzdrawiających.

Tuż przed plażą wąwóz nieco się zwęża, tworząc naturalną bramę między skałami. Sama plaża Agiofarago jest niewielka, kamienista, otoczona wysokimi klifami, z krystalicznie czystą wodą i charakterystycznym skalnym łukiem po zachodniej stronie, pod którym można przepłynąć. Ze względu na izolację miejsce pozostaje stosunkowo spokojne, zwłaszcza poza szczytem sezonu, choć w ładne dni można spodziewać się łodzi przypływających z Matali, Agia Galini, Kokkinos Pyrgos czy Kali Limenes.

Agiofarago jest też jednym z najważniejszych rejonów wspinaczkowych na Krecie. Strome ściany w dolnej części wąwozu i przy samej plaży oferują dziesiątki ubezpieczonych dróg o różnej trudności; część źródeł podkreśla, że niektóre linie należą do najtrudniejszych na wyspie. Dla turysty pieszego oznacza to tyle, że nawet jeśli sam nie wspina się po skale, ma dużą szansę zobaczyć wspinaczy nad głową – zarówno w środkowym odcinku wąwozu, jak i tuż przy morzu.

Poza dojazdem od strony Odigitrii i przejściem wąwozem istnieją jeszcze inne warianty dotarcia do Agiofarago. Można tu dopłynąć łodzią z kilku portów południowego wybrzeża (m.in. Matala, Agia Galini, Kokkinos Pyrgos, Kali Limenes), co bywa ciekawą opcją przy silnym upale lub gdy chcemy połączyć krótki trekking z wycieczką morską. Możliwe jest też podejście pieszo od strony Kali Limenes dłuższym, widokowym szlakiem, ale to już wariant dla osób z lepszą kondycją – opisywany jako około 6–7 km w jedną stronę i ponad 200 metrów przewyższenia.

Z praktycznych uwag: wąwóz sam w sobie jest łatwy technicznie, ale miejsce jest odosobnione. Trzeba zabrać zapas wody, nakrycie głowy i rozsądną godzinę wyjścia – w południe skały potrafią oddawać żar jak piec, a cienia jest niewiele. Źródła zgodnie odradzają wchodzenie w wąwozy Asterousiów przy prognozowanych ulewnych deszczach, choć w Agiofarago klasyczne powodzie błyskawiczne zdarzają się rzadko; mimo to obowiązuje ta sama zasada ostrożności, co w każdym górskim kanionie.

Podsumowując, Agiofarago to kombinacja kilku światów: wymagającej dojazdem, ale krótkiej i dostępnej dla większości turystów ścieżki; surowego, pustelniczego krajobrazu z jaskiniami eremitów, kościołem św. Antoniego i legendą „Wąwozu Świętych”; oraz małej, dobrze ukrytej plaży, na której można zakończyć dzień kąpielą w morzu. Miejscowi i przewodniki zwykle mówią po prostu „Agiofarago”, bez dodawania słowa „wąwóz” – ale w praktyce to właśnie ten krótki kanion, a nie tylko sama plaża, jest największą częścią doświadczenia.

Kategorie

Tagi