Τοποθεσία
Μονή Ασωμάτων
Μοναστηράκι, Ρέθυμνο
Μονή Ασωμάτων – Μοναστηράκι, Ρέθυμνο
Η Μονή Ασωμάτων, αφιερωμένη στους Αρχαγγέλους (Ασώματοι, δηλαδή «Άσαρκοι»), είναι ένα παλαιό μοναστήρι με μεσαιωνική καταγωγή, κτισμένο στην καρδιά της κοιλάδας του Αμαρίου, μιας από τις πιο πράσινες και ιστορικά σημαντικές περιοχές της Κρήτης. Αν και σήμερα βρίσκεται σε ερειπιώδη κατάσταση, επί αιώνες υπήρξε σημαντικό θρησκευτικό και εκπαιδευτικό κέντρο, ενώ κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας αποτέλεσε τόπο επαναστατικής δράσης. Τα σωζόμενα μοναστηριακά κτίσματα, ο ερειπωμένος ναός και τα τμήματα των τειχών μαρτυρούν την παλαιά του ακμή και τον ρόλο που διαδραμάτισε στην περιοχή.
Περιγραφή
Η Μονή Ασωμάτων (κυριολεκτικά: «Μονή των Ασώματων», δηλαδή των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ) βρίσκεται στην καρδιά της κοιλάδας του Αμαρίου, ανάμεσα σε ελαιόδεντρα, χωράφια και λόφους που εδώ και αιώνες αποτελούν το πνευματικό υπόβαθρο της κεντρικής Κρήτης. Σύμφωνα με τις παραδόσεις, το μοναστήρι υπήρχε ήδη κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο (13ος–14ος αι.), αν και τα σημερινά κτίσματα χρονολογούνται κυρίως στον 16ο και 17ο αιώνα, την εποχή της Ενετοκρατίας.
Κατά την Οθωμανική περίοδο η Μονή Ασωμάτων υπήρξε από τα πιο δραστήρια μοναστικά κέντρα της περιοχής. Οι μοναχοί συμμετείχαν στον αγώνα, υποστήριζαν τους επαναστάτες, ενώ οι χώροι της μονής χρησίμευαν ως καταφύγιο για τραυματίες και αγωνιστές. Εκεί λειτουργούσε επίσης σχολή όπου διδάσκονταν ελληνικά, ιστορία και θεολογία — μια πράξη αντίστασης απέναντι στην προσπάθεια εκτουρκισμού.
Τον 19ο αιώνα, κατά την επανάσταση του 1866, το μοναστήρι έπαιξε ξανά σημαντικό ρόλο· φυλάσσονταν εκεί όπλα και τρόφιμα για τους μαχητές που επιχειρούσαν στα βουνά του Ψηλορείτη. Μετά την καταστολή της εξέγερσης καταστράφηκε μερικώς από τους Τούρκους και δεν ανέκτησε ποτέ την παλιά του ακμή.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η μονή άρχισε να ερημώνει. Οι μοναχοί την εγκατέλειψαν στα μέσα του 20ού αιώνα και τα κτίρια, χωρίς φροντίδα, κατέρρεαν σταδιακά. Σήμερα σώζονται κατάλοιπα των μοναστηριακών κτισμάτων, τμήματα κελιών, το πηγάδι, ο μερικώς κατεστραμμένος καθολικός ναός και υπολείμματα του περιβόλου.
Τα τελευταία χρόνια τοπικές αρχές και αρχαιολόγοι προσπαθούν να προστατεύσουν τα ερείπια, ενώ οι κάτοικοι της κοιλάδας του Αμαρίου αντιμετωπίζουν τον χώρο με σεβασμό και νοσταλγία. Λειτουργίες τελούνται ακόμη στις 8 Νοεμβρίου, στη γιορτή των Αρχαγγέλων, όταν στην αυλή ανάβουν λίγα κεριά και τοποθετούνται δεμάτια βασιλικού — σύμβολα ζωής και μνήμης.
Σήμερα η Μονή Ασωμάτων είναι ένας τόπος σιωπής. Καλυμμένο από άγρια βλάστηση, το μοναστήρι μοιάζει σαν να χάνεται μέσα στο τοπίο, σαν να γίνεται και το ίδιο «ασώματο» — πιστό στο όνομά του. Οι πέτρες που απομένουν δεν χρειάζονται πια λόγια: αφηγούνται μια ιστορία πίστης, λήθης και φθοράς, χαρακτηριστική για τα κρητικά μοναστήρια που υπήρξαν ταυτόχρονα οχυρά της πίστης και προπύργια της ελευθερίας.
Τοποθεσία
Μοναστηράκι, Ρέθυμνο
Συντεταγμένες: 35.24238, 24.66305