Τοποθεσία
Αρχαία Γερουσία στη Γόρτυνα
Άγιοι Δέκα, Ηράκλειο
Αρχαία Γερουσία στη Γόρτυνα – Άγιοι Δέκα, Ηράκλειο
Στα βάθη της πεδιάδας της Μεσαράς, στο νότιο τμήμα της Κρήτης, εκτείνεται η περιοχή της αρχαίας Γόρτυνας – ενός τόπου που για αιώνες υπήρξε στρατηγικό πολιτικό, νομικό και διοικητικό κέντρο του νησιού. Στη ρωμαϊκή περίοδο η Γόρτυνα έγινε πρωτεύουσα της επαρχίας «Creta et Cyrenaica», αποκτώντας κύρος ισότιμο με σημαντικές πόλεις της ανατολικής Μεσογείου. Ένα από τα καίρια σύμβολα αυτής της εξουσίας ήταν η αρχαία Γερουσία, θεσμός που διαμόρφωνε τη δημόσια ζωή της πόλης: συνέλευση των τοπικών ελίτ που λάμβαναν αποφάσεις για το δίκαιο, τη διοίκηση και τις σχέσεις με τη Ρώμη. Η ύπαρξη ενός τέτοιου θεσμού στη Γόρτυνα δείχνει ότι η Κρήτη δεν υπήρξε απλώς περιφέρεια της αυτοκρατορίας – ήταν τόπος όπου αναπτύχθηκε μια δική της μορφή αυτοδιοίκησης, τα ίχνη της οποίας μπορούμε να διακρίνουμε σήμερα μέσα από πέτρες, επιγραφές και ερείπια.
Περιγραφή
Η Γόρτυνα διαθέτει ιστορία που φθάνει έως τη νεολιθική εποχή, όμως η μεγαλύτερη ακμή της σημειώθηκε κατά την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή περίοδο. Το 67 π.Χ. έγινε η έδρα της ρωμαϊκής διοίκησης της επαρχίας, γεγονός που συνδέθηκε με την ίδρυση πολλών δημόσιων θεσμών: της Γερουσίας, των μαγιστράτων, των δικαστηρίων και διαφόρων διοικητικών οργάνων. Η Γερουσία της Γόρτυνας λειτουργούσε ως συλλογικό σώμα λήψης αποφάσεων και ως συμβουλευτικό όργανο για την πόλη και την περιοχή της, ενσωματώνοντας την τοπική ελίτ στο ρωμαϊκό σύστημα.
Στην περιοχή της πόλης έχουν εντοπιστεί εκτεταμένα συγκροτήματα δημόσιων κτιρίων: το πραιτώριο (η έδρα του ανθύπατου), η αγορά, το ωδείο, τα ρωμαϊκά λουτρά. Κοντά σε αυτές τις δομές βρίσκονταν αίθουσες και χώροι συγκέντρωσης όπου η Γερουσία μπορούσε να συνεδριάζει. Τα ερείπια αποκαλύπτουν σημαντικές πολεοδομικές μεταμορφώσεις – τείχη, ανεπτυγμένο οδικό δίκτυο, αποθήκες, διοικητικά και λατρευτικά κτίρια.
Ένα από τα σημαντικότερα συμβολικά στοιχεία της Γόρτυνας είναι ο Κώδικας Νόμων της Γόρτυνας – ένα σύστημα άνω των 600 στίχων επιγραφών χαραγμένων στην πέτρα, που περιλάμβαναν οικογενειακό, περιουσιακό, ποινικό και κοινωνικό δίκαιο. Η ύπαρξη ενός τόσο ολοκληρωμένου νομικού συστήματος μαρτυρεί υψηλό επίπεδο κοινωνικής και διοικητικής οργάνωσης, καθώς και τον καθοριστικό ρόλο της Γερουσίας στη διαμόρφωση και την εφαρμογή του δικαίου. Ο θεσμός αυτός υπήρξε κεντρικός για τη διατήρηση της τάξης και της νομιμότητας.
Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι η Γόρτυνα υπήρξε τόπος πρώιμου εκχριστιανισμού της Κρήτης — η παράδοση τη συνδέει με τον Άγιο Τίτο, τον πρώτο επίσκοπο του νησιού. Η παρουσία εκκλησιαστικών δομών εντάσσεται στο συνεχές των κοσμικών και θρησκευτικών θεσμών, δείχνοντας την παράλληλη συνύπαρξη Γερουσίας και Εκκλησίας στη λειτουργία της πόλης. Επιπλέον, οι μυθολογικοί δεσμοί της Γόρτυνας – όπως η ιστορία του Δία και της Ευρώπης κάτω από τον πλατάνο της περιοχής – προσδίδουν στην πόλη όχι μόνο πολιτική αλλά και πολιτισμική βαρύτητα.
Σήμερα η Γόρτυνα αποτελεί έναν εκτεταμένο αρχαιολογικό χώρο, όπου ο επισκέπτης μπορεί να περπατήσει ανάμεσα στα απομεινάρια της Γερουσίας, των αγορών, των λουτρών και των ναών. Η κατάσταση διατήρησης ποικίλλει – ορισμένα τμήματα των τειχών και επιγραφών είναι ευδιάκριτα, ενώ άλλα απαιτούν φαντασία. Παρ’ όλα αυτά, η παρουσία ενός τόσο σημαντικού θεσμού όπως η Γερουσία καθιστά τη Γόρτυνα ένα από τα σημαντικότερα σημεία για την κατανόηση της ιστορίας της Κρήτης και της ενσωμάτωσής της στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Για έναν κατάλογο παλατιακών, διοικητικών και αστικών μνημείων της Κρήτης, η Αρχαία Γερουσία της Γόρτυνας αποτελεί σημείο αναφοράς – όχι μόνο ως αρχαιολογικό κατάλοιπο, αλλά και ως σύμβολο κοινωνικής και πολιτικής δομής που προηγήθηκε πολλών μεταγενέστερων μορφών διοίκησης στο νησί.
Τοποθεσία
Άγιοι Δέκα, Ηράκλειο
Συντεταγμένες: 35.06347, 24.94577