Αρχαιολογικός Χώρος Γόρτυνας

Περιγραφή

Η Γόρτυνα κατοικούνταν ήδη από τη μινωική εποχή, αλλά γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της κατά τους κλασικούς και ρωμαϊκούς χρόνους. Η θέση της στο κέντρο της νότιας Κρήτης, κοντά στη φυσική δίοδο που οδηγεί από τα βουνά προς τη θάλασσα, ευνόησε την ανάπτυξη των εμπορικών επαφών, της γεωργίας και της διοίκησης. Η πόλη ανέπτυξε μια εκτεταμένη πολεοδομική δομή, που περιλάμβανε οικιστικές συνοικίες, δημόσιους χώρους, λατρευτικά οικοδομήματα και τεχνικές υποδομές.

Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Γόρτυνας είναι ο περίφημος Κώδικας Νόμων της Γόρτυνας — μια μνημειώδης επιγραφή χαραγμένη σε λίθινους ογκόλιθους, η οποία περιέχει κωδικοποιημένους κανόνες οικογενειακού, περιουσιακού και κοινωνικού δικαίου. Πρόκειται για έναν από τους αρχαιότερους και πιο πλήρεις νομικούς κώδικες της αρχαίας Ευρώπης. Η ύπαρξη ενός τόσο ανεπτυγμένου νομικού συστήματος αποκαλύπτει το υψηλό επίπεδο οργάνωσης και αυτονομίας της πόλης ήδη πριν από τη ρωμαϊκή περίοδο.

Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους η Γόρτυνα έγινε πρωτεύουσα της επαρχίας Creta et Cyrene, γεγονός που οδήγησε στην ανέγερση πολλών δημόσιων κτιρίων: του μεγάλου πραιτωρίου, όπου διέμενε ο ανθύπατος· του ωδείου που χρησιμοποιούνταν για ομιλίες, συγκεντρώσεις και πολιτιστικά γεγονότα· του συγκροτήματος λουτρών· του δικτύου υδραγωγείων που μετέφερε νερό από τα γύρω βουνά· καθώς και σειράς ναών αφιερωμένων σε ρωμαϊκές και τοπικές θεότητες. Η πόλη υπήρξε επίσης σημαντικό χριστιανικό κέντρο: εδώ έδρασε ο Άγιος Τίτος, μαθητής του Αποστόλου Παύλου, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση οργάνωσε την πρώτη εκκλησιαστική δομή του νησιού.

Στην ελληνική μυθολογία η Γόρτυνα κατέχει εξίσου εξέχουσα θέση — εδώ ο Δίας, μεταμορφωμένος σε λευκό ταύρο, έφερε την Ευρώπη, και ο γιος τους Μίνως έγινε αργότερα ο θρυλικός βασιλιάς της Κρήτης. Ο τόπος που είναι γνωστός ως «ο πλάτανος του Δία και της Ευρώπης» αναφέρεται σε αρχαίες μαρτυρίες και παραμένει ζωντανό στοιχείο της τοπικής παράδοσης.

Το μέγεθος της Γόρτυνας στην περίοδο της ακμής της ήταν σημαντικό — η πόλη κάλυπτε αρκετά τετραγωνικά χιλιόμετρα και διέθετε πολυάριθμες παρυφές. Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει τμήματα λιθόστρωτων δρόμων, απομεινάρια κιόνων, θεμέλια κατοικιών και πολλά διακοσμητικά στοιχεία που μαρτυρούν τον πλούτο των τοπικών ελίτ.

Η παρακμή της Γόρτυνας ήρθε σταδιακά, κυρίως λόγω μιας σειράς σεισμών και των καταστροφών κατά τις αραβικές επιδρομές. Η πόλη εγκαταλείφθηκε τελικά προς όφελος του Ηρακλείου και άλλων κέντρων της βόρειας Κρήτης, και τα ερείπιά της αφέθηκαν σταδιακά στη λήθη.

Ο σύγχρονος αρχαιολογικός χώρος της Γόρτυνας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τόπους μελέτης της ιστορίας του νησιού. Τα ερείπια της βουλής, του ωδείου, του πραιτωρίου, της βασιλικής του Αγίου Τίτου, τα απομεινάρια των τειχών και οι πολυάριθμες επιγραφές αποτελούν μαρτυρίες ενός πολιτισμού που ανέπτυξε δικό του δίκαιο, θεσμούς και ιδιαίτερη ταυτότητα πολύ πριν την έναρξη της ρωμαϊκής κυριαρχίας. Η Γόρτυνα είναι ένα από τα κλειδιά για την κατανόηση της ιστορίας της Κρήτης — της αρχαιότερης, της ύστερης αρχαιότητας, της διοικητικής της εξέλιξης και της θρησκευτικής της ζωής.

Κατηγορίες

Ετικέτες