Τοποθεσία
Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου στη Μάζα
Μάζα, Χανιά
Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου στη Μάζα – Μάζα, Χανιά
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου στη Μάζα ανήκει στα σημαντικότερα μνημεία της τοιχογραφικής τέχνης της ενετικής περιόδου στην Κρήτη. Ο λιτός μονόχωρος ναός, κτισμένος στο μικρό χωριό του Αποκόρωνα, φυλάσσει στο εσωτερικό του μερικές από τις καλύτερα τεκμηριωμένες τοιχογραφίες του Ιωάννη Παγομένου, ενός καλλιτέχνη καθοριστικής σημασίας για την τέχνη της Κρήτης τον 14ο αιώνα. Οι μικρές διαστάσεις του ναού αντιπαραβάλλονται με τη μεγάλη ιστορική και καλλιτεχνική του αξία, καθιστώντας τον ένα από τα πιο εκτιμημένα δείγματα της τοπικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής.
Περιγραφή
Ο ναός έχει τη μορφή μονόχωρης εκκλησίας με καμαροσκεπή κάλυψη και δίρριχτη στέγη με κεραμίδια, χαρακτηριστική για τους αγροτικούς ναούς της περιοχής. Στο εσωτερικό διατηρείται πλήρης κύκλος τοιχογραφιών, οι οποίες ολοκληρώθηκαν κατά τα έτη 1325–1326, όπως επιβεβαιώνει η επιγραφή που βρίσκεται στον δυτικό τοίχο. Παρά τις φθορές, τις αποχρωματίσεις και τις καπνίσεις από την πολυετή χρήση κεριών, τα ζωγραφικά αυτά έργα αποτελούν μία από τις καλύτερα σωζόμενες και πληρέστερα τεκμηριωμένες δημιουργίες του Παγομένου. Το εικονογραφικό πρόγραμμα περιλαμβάνει σκηνές από τη ζωή του Χριστού καθώς και παραστάσεις σχετικές με τον προστάτη του ναού. Ιδιαίτερα ξεχωρίζει η διακόσμηση της αψίδας, με τη σπάνια απεικόνιση του «Ιησού Φωτοδότη», πλαισιωμένου από την Παναγία και τον Άγιο Νικόλαο, μία εκδοχή της κλασικής σύνθεσης της Δέησης.
Η ιδρυτική επιγραφή παραθέτει τόσο τους κτήτορες όσο και τον εκτελεστή των τοιχογραφιών. Το περιεχόμενό της έχει ως εξής: «Ανηστορείθη ο θήος κε σεβάσμειος ναός του Αγίου κε θαυματουργού κε μειροβλίτου Νικολάου του Μαζιανού δια σεινεργήας κε κόπου Δειμιτρίου του Σαρακηνοπούλου κε Κοστατήνου [του] Ράπτη ης του μισόν Κοστατήνου του Σαρακηνοπούλου του Γεωργίου του Μαβρομάτη Μιχαήλ ιερέος κε παντός του λαού του χορίου τ(ης) Μάζας. ο Κ(ύριο)ς γηνόσκη τα ονόματα αυτ(ών). Ετελιόθη δε δηα χειρός αμαρτολού Ιω(άννου) του Παγομένου. Έτ(ους) ςωλδ».
Η επιγραφή αυτή, σαφώς υπογεγραμμένη από τον Παγομένο, αποτελεί πηγή κλειδί για τη χρονολόγηση και την απόδοση του έργου του. Η τοπική παράδοση αναφέρει τον ενταφιασμό άγνωστου άνδρα κάτω από το δάπεδο του ναού, κάτι που ορισμένοι συνδέουν με το πρόσωπο του καλλιτέχνη· ωστόσο, η απουσία αρχαιολογικής επιβεβαίωσης επιβάλλει να θεωρηθεί στοιχείο της τοπικής παράδοσης.
Ο ναός είναι εύκολα προσβάσιμος, και αν χρειαστεί κανείς τα κλειδιά, βρίσκονται στο κοντινό καφενείο. Παρά τη λιτή μορφή του, παραμένει ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της μνημειακής ζωγραφικής των αρχών του 14ου αιώνα στην Κρήτη.
Τοποθεσία
Μάζα, Χανιά
Συντεταγμένες: 35.35800, 24.21321