Kościół Panagia Zerviotisa w Stylos

Opis

Kościół został wzniesiony prawdopodobnie w XII wieku przez mnichów mających powiązania z klasztorem św. Jana Teologa z Patmos — co świadczy o szerokich kontaktach mniszych i sakralnych Krety w okresie bizantyjskim. Budynek ma plan krzyżowy z ośmioboczną kopułą opartą na czterech filarach i łukach, co wpisuje go w kanon architektury bizantyjskiej. Elewacje zewnętrzne zdobią ślepe arkady, a w murze zachodniym wkomponowana została inskrypcja rzymska-kamienna, co świadczy o recyklingu materiałów i o awansie architektonicznym budynku.

Wnętrze świątyni — choć freski zachowały się tylko we fragmentach — zawierało program ikonograficzny charakterystyczny dla Krety: wizerunki świętych, sceny liturgiczne i dekorację geometryczną, co podkreśla, że była to nie tylko miejscowa kaplica, lecz wyżej jakości świątynia wiejskiego kontekstu. Nazwa „Ζερβιωτίσσης” odnosi się do ikony Matki Bożej trzymającej Dzieciątko w lewej ręce — motyw nie częsty w ikonografii, co dodaje miejscu wymiaru lokalnej wyjątkowości.

Po okresie świetności budynek był kilkukrotnie adaptowany: w okresie weneckim i osmańskim, co widać w przebudowach dachowych i mniejszych dobudówkach. Współcześnie znajduje się w dobrym stanie szczątkowym — fundamenty, struktura kopuły i część muru zewnętrznego są wyraźnie widoczne, ale pełna warstwa dekoracji i wyposażenia sakralnego nie przetrwała. Dojazd do kościoła odbywa się drogą asfaltową wychodzącą ze wsi Stylos — ostatni fragment może wymagać przejścia pieszo przez teren gajów pomarańczowych.

Kościół Panagii Ζερβιωτίσσης w Stylos stanowi cenny wpis w katalogu zabytków Krety: jako przykład średniowiecznej architektury sakralnej, którego znaczenie sięga stylistycznych osiągnięć epoki bizantyjskiej, a który pozostaje osadzony w krajobrazie wiejskim — co czyni go zarówno ważnym z punktu widzenia historii sztuki, jak i życia lokalnych wspólnot.

Kategorie

Tagi