Lokalizacja
Kościół Świętego Jana Teologa w Stylos
Stylos, Chania
Kościół Świętego Jana Teologa w Stylos – Stylos, Chania
Ναός Αγίου Ιωάννου Θεολόγου — Naós Agíou Iōánnou Theológou Kościół św. Jana Teologa w Stylos w regionie Apokoronas, niedaleko Chanii, to miejsce o wyjątkowej długości użytkowania i historycznej warstwie. Znajduje się przy wejściu do wioski, w otoczeniu pomarańczowych gajów i spokojnej doliny, i stanowi przykład architektury sakralnej Krety sięgającej okresu bizantyjskiego. Świątynia – lub raczej kompleks kościelny – składa się z trzech budowli datowanych na XIII-XV wiek, co czyni ją jednym z bardziej rozbudowanych przykładów wiejskich świątyń regionu. Z uwagi na swój wiek, wielowarstwowość oraz zachowane fragmenty malowideł ściennych, kościół św. Jana Teologa w Stylos jest w katalogu zabytków Krety wartością szczególną: świadectwem duchowej, artystycznej i społecznej historii lokalnej wspólnoty.
Opis
Świątynia składa się z trzech fragmentów – dwóch naw głównych (poświęconych św. Janowi Teologowi i św. Mikołajowi) oraz narteksu lub przedsionka ze sklepieniem kolebkowym i rzadką formą okna krzyżowego typu bivalve. Budowa pochodzi z okresu XIII wieku, a kolejne fazy rozwoju przypadają na XIV i XV wiek. Wnętrze pozostawia ślady dekoracji malarskiej: freski z XIII-XV wieku, choć w stanie fragmentarycznym, pozwalają na odczytanie ikonografii i stylu lokalnego warsztatu. Zewnętrzne i wewnętrzne badania wykazały także istnienie nekropolii – warstwy cmentarnej – złożonej wokół świątyni, a także znaleziska z okresu minojskiego w podłożu terenu, co świadczy o bardzo długiej historii miejsca.
Plan kościoła jest stosunkowo prosty, lecz zachowuje cechy typowe dla okresu: jednonawowe lub dwunawowe konstrukcje z dachem dwuspadowym, sklepienia kolebkowe lub łukowe, a w przypadku przedsionków – łuki kamienne wspierające zamknięte przestrzenie. Materiałem budowlanym jest lokalny kamień łamany, a konstrukcja łączy tradycję architektury wiejskiej Krety z elementami bardziej wyszukanymi — np. rzadkością jest wspomniane okno typu bivalve, które w regionie pojawia się sporadycznie.
Społeczny charakter miejsca jest równie znaczący: kościół funkcjonował jako centrum wspólnoty wiejskiej, miejsca kultu, a być może także jako punkt zgromadzeń mieszkańców doliny Stylos i okolicznych wiosek. Jego położenie przy głównej drodze z Stylos do innych osad regionu sprawiało, że nie był całkowicie odizolowany, lecz stanowił łącznik między członkami społeczności rozproszonej w krajobrazie Apokoronas.
Dojście do świątyni jest proste — droga asfaltowa prowadzi z wioski Stylos, a ostatni fragment może prowadzić przez teren zieleni i sadów. Wizyta pozwala na obserwację detali, które w większych ośrodkach często zostały przebudowane lub zaniedbane. W kościele nadal odbywają się nabożeństwa lub przynajmniej miejsce kultu bywa odwiedzane przez lokalną społeczność, co podkreśla ciągłość funkcji sakralnej od stuleci.
Kościół św. Jana Teologa w Stylos to obiekt, który łączy architekturę, historię, sztukę i życie wspólnoty w jednym miejscu. Dla katalogu zabytków Krety stanowi znakomity przykład wiejskiej świątyni o dużej wartości badawczej — zarówno pod względem historii architektury sakralnej, jak i społecznego wymiaru średniowiecznej wyspy.
Lokalizacja
Stylos, Chania
Współrzędne: 35.43514, 24.12545