Lokalizacja
Kościół Panagia Myrtidiotissa w Plemeniana
Plemeniana, Chania
Kościół Panagia Myrtidiotissa w Plemeniana – Plemeniana, Chania
Παναγία Μυρτιδιώτισσα Kościół Panagia Myrtidiotissa w Plemeniana to niewielka, jednonawowa świątynia z czasów weneckich, położona w wiosce Plemeniana w regionie Kandanos na południowo-zachodniej Krecie. Do kościoła prowadzi krótka ścieżka rozpoczynająca się przy małym moście obok głównej drogi do Paleochory. Świątynia posiada sklepienie kolebkowe, a jej centralna kopuła jest wzmocniona specjalnym łukiem (sfendonion). Na zewnątrz można dostrzec wmurowane marmurowe elementy architektoniczne pochodzące z wczesnochrześcijańskiej budowli starożytnego Kandanos. Wnętrze kościoła zdobią freski, choć zachowane są w słabym stanie. Przedstawiają one sceny z cykli eucharystycznego, teotokionu (Matki Bożej), chrystologicznego oraz hagiograficznego. Jedna z fresków ukazuje fundatorów otoczonych mirtami, co nawiązuje do nazwy Myrtidiotissa. Na jednej z inskrypcji widnieje data 1450. Kościół Panagia Myrtidiotissa w Plemeniana stanowi przykład lokalnej architektury sakralnej z okresu weneckiego i jest świadectwem bogatej historii religijnej regionu Selino.
Opis
W malowniczej dolinie Plemenianá, otoczonej drzewami oliwnymi i polami, stoi skromny, kamienny kościół Panagía Myrtidiótissa — niewielki, lecz o wielkim znaczeniu dla historii sztuki bizantyjskiej na Krecie. Jego wezwanie, Matka Boża z Mirt, nawiązuje do symboliki mirtu – rośliny kojarzonej z czystością, pokojem i opieką Matki Bożej, której kult rozwinął się na wyspie szczególnie w XIV wieku.
Świątynia została wzniesiona prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku, w okresie, gdy zachodnia Kreta znajdowała się pod panowaniem weneckim, ale tradycja bizantyńska wciąż była żywa i silna. Kościół ma plan jednonawowy, zakończony półkolistą apsydą od wschodu, z dachówką pokrytą konstrukcją i prostym portalem z kamiennym nadprożem. Pomimo skromnych rozmiarów, zachwyca proporcjami i elegancją typową dla kreteńskich świątyń z tego okresu.
Największym skarbem kościoła są jednak jego freski, które — mimo upływu wieków — zachowały niezwykłą ekspresję. Na północnej ścianie widoczny jest wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii (Οδηγήτρια), wskazującej dłonią na Chrystusa, a także fragmenty scen Zwiastowania, Narodzin Chrystusa i Ukrzyżowania. Styl malowidła zdradza rękę artysty z kręgu szkoły Ioannisa Pagomenosa, działającej w regionie Selino na początku XIV wieku. Cechuje go wyrazistość konturów, subtelne modelowanie twarzy i emocjonalna intensywność postaci.
W apsydzie zachowały się resztki przedstawienia Komunii Apostołów oraz sceny z liturgii niebiańskiej — typowe dla ikonografii eucharystycznej późnego Bizancjum. Malowidła utrzymane są w ciepłej palecie: czerwieniach, ochrze i błękitach, które nadają wnętrzu miękkie, niemal złociste światło.
Kościół przez stulecia był miejscem lokalnego kultu i pielgrzymek. W dniu święta Panagii Myrtidiótissy (24 września) mieszkańcy Plemenianá i okolicznych wiosek zbierali się tu na wspólną liturgię i ucztę, przynosząc mirty, oliwę i wino. Do dziś utrzymuje się zwyczaj dekorowania wnętrza gałązkami mirtu — echo dawnego bizantyjskiego rytuału.
Choć dziś kościół często stoi pusty, jego cisza nie jest martwa. W blasku południowego słońca freski wydają się ożywać, a kamienie, z których wzniesiono świątynię, wciąż oddychają duchem Bizancjum. Panagía Myrtidiótissa w Plemenianá to jedno z tych miejsc, w których sztuka, wiara i ziemia kreteńska tworzą jedną opowieść — o trwaniu, prostocie i nieprzemijającym pięknie.
Lokalizacja
Plemeniana, Chania
Współrzędne: 35.32639, 23.72807