Lokalizacja
Kościół Chrystusa Zbawiciela w Plemeniana
Plemeniana, Chania
Kościół Chrystusa Zbawiciela w Plemeniana – Plemeniana, Chania
Ναός Σωτήρος Χριστού στα Πλεμενιανά — Naós Sōtíros Christoú sta Plemenianá Kościół św. Zbawiciela w Plemenianach, w gminie Kandanos-Selino na zachodniej Krecie, to jeden z większych i bardziej złożonych przykładów wiejskich świątyń średniowiecznego regionu Selino. Położona w niepozornej dolinie wioska skrywa budowlę, która w porównaniu z miejscowymi kościołami-kaplicami wyróżnia się rozmiarem, warstwami architektonicznymi i bogactwem malowideł ściennych. Wzniesiona prawdopodobnie w okresie średniowiecza — być może XIII wieku — na miejscu wczesnochrześcijańskiej świątyni, świątynia ta świadczy o ciągłości kultu i zmianach, jakie zachodziły w tej części wyspy: od czasów byzantyjskich, przez weneckie i późniejsze adaptacje. Dla katalogu zabytków Krety kościół św. Zbawiciela w Plemenianach reprezentuje obiekt, gdzie architektura sakralna przekracza skalę lokalną, a w jego murach odczytać można wiele warstw historii, sztuki i wspólnoty.
Opis
Świątynia została wzniesiona na miejscu wcześniejszej bazyliki lub wczesnochrześcijańskiej konstrukcji – wskazują na to fragmenty marmurowych elementów architektonicznych wbudowanych w ściany oraz pozostałości fundamentów wcześniejszej fasady. Bryła budynku wyróżnia się spośród otoczenia: w porównaniu z typowymi wiejskimi jednonawowymi kościołami w regionie Selino jest większa i bardziej reprezentacyjna. W XIX wieku została wydłużona na zachodzie — zachodni mur pierwotnej świątyni został usunięty i dobudowana została nowa część; wskazuje to na ciągłe użytkowanie i znaczenie miejsca dla lokalnej wspólnoty.
Wnętrze kościoła zdobią liczne freski, uznawane za dzieło trzech kolejnych malarzy lub warsztatów: pierwszy kontynuował tradycję malarstwa z lat końca XIII / początku XIV wieku, drugi wpisał się w folklorystyczny, miejscowy styl, trzeci natomiast wykazuje silne wpływy sztuki zachodnio-europejskiej. Freski obejmują zarówno sceny liturgiczne, wizerunki patrona i świętych, jak i elementy dekoracyjne. Jego architektura, choć przekształcana, zachowała charakterystyczne cechy: sklepienie kolebkowe, półkolistą apsydę, oraz układ nawowy, który pozwalał na obecność większej liczby wiernych niż przeciętne wiejskie kaplice.
Lokalizacja w dolinie Plemenian pozwalała wspólnocie rolniczej zdobyć materiał i zasoby na budowę i dekorację takiego kościoła — co samo w sobie świadczy o poziomie życia i religijnej aktywności społeczności. Walory krajobrazowe – otoczenie gajów oliwnych, cisza regionu Selino – dodają temu miejscu atmosfery kontemplacji, której nie znajdzie się w bardziej turystycznych rejonach wyspy.
Do odwiedzenia kościoła prowadzi droga wiejska z Kandanos; miejsce nadal funkcjonuje jako świątynia lokalna, choć nie należy do głównych punktów turystycznych. Dzięki temu wizyta pozostaje kameralna, a wnętrze można obserwować w warunkach sprzyjających skupieniu — warto zwrócić uwagę na detale malowideł i architektury, które zwykle są pomijane w przewodnikach.
Kościół św. Zbawiciela w Plemenianach to ważny materiał dla katalogu – nie tylko jako obiekt sakralny, ale jako świadectwo działalności wspólnotowej, adaptacji architektury sakralnej na przestrzeni wieków oraz trwałości lokalnej kultury w mniej znanych zakątkach Krety.
Lokalizacja
Plemeniana, Chania
Współrzędne: 35.32546, 23.72564