Lokalizacja
Kościół Zoodochos Pigi w Alikianos
Alikianos, Chania
Kościół Zoodochos Pigi w Alikianos – Alikianos, Chania
Kościół „Ζωοδόχος Πηγή” (Zoodochos Pigi) – św. Kyr Ioannis „o Ξένος” w Alikianos Kościół Ζωοδόχος Πηγή („Źródło Życia”) w Alikianos, region Chania, to kaplica-kościół wczesnobizantyjskiej genezy, położony pomiędzy wioskami Koufos i Alikianos, na terenie otoczonym gajami pomarańczowymi i cytrusowymi. Znany także pod nazwą św. Kyr Ioannis „o Ξένος” (Święty Jan „Obcy” lub Jan Pustelnik), świątynia według tradycji została założona około roku 1030 przez tego właśnie mnicha, który po powrocie z Konstantynopola osiadł w tym miejscu. Budowla łączy elementy architektury krzyżowo-kopułowej ze stylami regionalnymi i posiada bogaty program dekoracji malarskiej, co czyni ją ważnym punktem na mapie bizantyjskich kościołów Krety. Ten niepozorny kościółek w dolinie Alikianos stanowi zarówno świadectwo duchowej tradycji monastycznej, jak i przykład regionalnej kontynuacji architektury sakralnej całej wyspy.
Opis
Świątynia została wzniesiona w typie czterokolumnowym, co oznacza, że konstrukcja oparta jest na czterech głównych filarach podtrzymujących kopułę. Taka forma była popularna w architekturze bizantyjskiej, lecz w Alikianos przejawia także lokalne adaptacje — m.in. lokalne materiały budowlane i specyficzne proporcje wnętrza. Kościół przeżywał swoje okresy świetności w XI i XIV wieku — w obu tych fazach powstały warstwy fresków: starsza (XI w.) z przedstawieniami świętych medycznych, nowsza (XIV w.) z kompletnym cyklem ewangelicznym, w tym wizerunkami Świętego Jana „o Ξένος” wraz z jego towarzyszami, scenami Wniebowstąpienia, Pięćdziesiątnicy i Ukrzyżowania. Tunele grobowe wykopane we wnętrzu i na zewnątrz datowane są od XI do XIX wieku, co świadczy o trwałości funkcji sakralnej i pamięciowej tego miejsca.
Kościół uległ znacznemu zniszczeniu i przez długi czas był w ruinie – jedynie fundamenty i fragmenty ścian były czytelne. Restaurację częściową przeprowadzono w połowie XX wieku, wtedy też częściowo zabezpieczono konstrukcję, a pełna restauracja została podjęta na początku XXI wieku. W murach budynku odnaleziono również kapitele marmurowe pochodzące z V wieku, które zostały włączone w konstrukcję — co wskazuje albo na wcześniejszy użytek miejsca, albo recykling materiału z wcześniejszej epoki.
Lokalizacja między gałęziastymi gajami i cytrusowymi sadami nadaje miejscu atmosferę spokojnego zakątka poza utartymi szlakami turystycznymi, choć dojazd drogowy jest możliwy. Wnętrze kościoła oferuje moment skupienia, a freski — choć wymagają uwagi ze względu na stan zachowania — są przykładem lokalnej szkoły malarskiej, relatywnie dobrze zachowanym i stosunkowo rzadkim w regionie Chania.
Dla katalogu zabytków Krety kościół Ζωοδόχος Πηγή w Alikianos jest obiektem wartym uwagi — nie tylko ze względu na wiek i stan zachowania, lecz także z uwagi na połączenie historii monastycznej, tradycji architektonicznej i sztuki malarskiej, która ukazuje jak głęboko zakorzeniona jest warstwa bizantyjska w wiejskich krajobrazach Krety.
Lokalizacja
Alikianos, Chania
Współrzędne: 35.46182, 23.90246