Τοποθεσία
Ιερός Ναός Παναγίας Μυρτιδιώτισσας στα Πλεμενιανά
Πλεμενιανά, Χανιά
Ιερός Ναός Παναγίας Μυρτιδιώτισσας στα Πλεμενιανά – Πλεμενιανά, Χανιά
Ο ναός της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας στα Πλεμενιανά είναι μια μικρή, μονόκλιτη εκκλησία της ενετικής περιόδου, χτισμένη στο χωριό Πλεμενιανά στην περιοχή της Κανδάνου στη νοτιοδυτική Κρήτη. Στον ναό οδηγεί ένα σύντομο μονοπάτι που ξεκινά από μια μικρή γέφυρα δίπλα στον κεντρικό δρόμο προς την Παλαιόχωρα. Ο ναός διαθέτει καμαροσκέπαστη στέγη, ενώ ο κεντρικός του τρούλος ενισχύεται με ειδική τοξωτή κατασκευή (σφενδόνιο). Στο εξωτερικό διακρίνονται εντοιχισμένα μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη προερχόμενα από παλαιοχριστιανικό κτίσμα της αρχαίας Κανδάνου. Το εσωτερικό κοσμείται με τοιχογραφίες, αν και διατηρούνται σε κακή κατάσταση. Απεικονίζουν σκηνές από τους ευχαριστιακούς κύκλους, τον θεοτοκικό, τον χριστολογικό καθώς και τον αγιογραφικό. Μία από τις τοιχογραφίες παρουσιάζει τους κτήτορες πλαισιωμένους από μυρτιές, στοιχείο που παραπέμπει στο όνομα Μυρτιδιώτισσα. Σε μία από τις επιγραφές αναγράφεται η χρονολογία 1450. Ο ναός της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας στα Πλεμενιανά αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της τοπικής ιερής αρχιτεκτονικής της ενετικής περιόδου και μαρτυρία της πλούσιας θρησκευτικής ιστορίας της περιοχής Σελίνου.
Περιγραφή
Ο Ναός της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας στην ειδυλλιακή κοιλάδα των Πλεμενιανών, περιτριγυρισμένος από ελαιόδεντρα και χωράφια, είναι μια ταπεινή πέτρινη εκκλησία — μικρή σε μέγεθος, αλλά μεγάλης σημασίας για την ιστορία της βυζαντινής τέχνης στην Κρήτη. Η επωνυμία της, Παναγία των Μύρτων, παραπέμπει στη συμβολική χρήση του μύρτου — φυτού συνδεδεμένου με την καθαρότητα, την ειρήνη και την προστασία της Θεοτόκου, της οποίας η λατρεία άνθησε στο νησί ιδιαίτερα τον 14ο αιώνα.
Ο ναός χτίστηκε πιθανότατα στα τέλη του 13ου ή τις αρχές του 14ου αιώνα, σε μια περίοδο όπου η δυτική Κρήτη τελούσε υπό ενετική κυριαρχία, αλλά η βυζαντινή παράδοση παρέμενε ζωντανή και ισχυρή. Πρόκειται για μονόκλιτο ναό με ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά, κεραμοσκεπή κατασκευή και λιτό πρόπυλο με πέτρινο υπέρθυρο. Παρά τις μικρές του διαστάσεις, εντυπωσιάζει με τις αναλογίες του και την κομψότητα που χαρακτηρίζει τις κρητικές εκκλησίες της περιόδου.
Ο μεγαλύτερος θησαυρός του ναού είναι οι τοιχογραφίες του, που — παρά το πέρασμα των αιώνων — διατηρούν μια αξιοσημείωτη εκφραστικότητα. Στον βόρειο τοίχο διακρίνεται η εικόνα της Παναγίας με το Θείο Βρέφος στον τύπο της Οδηγήτριας, καθώς και αποσπάσματα σκηνών του Ευαγγελισμού, της Γέννησης του Χριστού και της Σταύρωσης. Η τεχνοτροπία μαρτυρεί χέρι καλλιτέχνη του κύκλου του Ιωάννη Παγομένου, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε στην περιοχή του Σελίνου στις αρχές του 14ου αιώνα. Τον χαρακτηρίζει έντονο περίγραμμα, λεπτό μοντελάρισμα των προσώπων και έκδηλη συναισθηματική ένταση.
Στην αψίδα σώζονται υπολείμματα της Κοινωνίας των Αποστόλων και σκηνές της ουράνιας Λειτουργίας — στοιχεία τυπικά της ευχαριστιακής εικονογραφίας του ύστερου Βυζαντίου. Οι τοιχογραφίες είναι ζωγραφισμένες σε θερμή παλέτα: κόκκινα, όχρες και μπλε, που χαρίζουν στο εσωτερικό ένα απαλό, σχεδόν χρυσαφένιο φως.
Ο ναός υπήρξε επί αιώνες τόπος τοπικής λατρείας και προσκυνήματος. Στη γιορτή της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας (24 Σεπτεμβρίου) οι κάτοικοι των Πλεμενιανών και των γύρω χωριών συγκεντρώνονταν εδώ για κοινή λειτουργία και πανηγύρι, φέρνοντας μύρτα, λάδι και κρασί. Μέχρι σήμερα διατηρείται το έθιμο να στολίζεται το εσωτερικό με κλαδιά μύρτου — απόηχος παλαιού βυζαντινού τελετουργικού.
Παρόλο που σήμερα ο ναός συχνά μένει άδειος, η σιωπή του δεν είναι νεκρή. Στο φως του μεσημεριανού ήλιου οι τοιχογραφίες φαίνονται να ζωντανεύουν, και οι πέτρες από τις οποίες χτίστηκε το μνημείο μοιάζουν ακόμη να αναπνέουν το πνεύμα του Βυζαντίου. Η Παναγία Μυρτιδιώτισσα στα Πλεμενιανά είναι ένας από εκείνους τους τόπους όπου η τέχνη, η πίστη και η κρητική γη συνυφαίνουν μία και μόνη ιστορία — ιστορία διαρκείας, απλότητας και αέναης ομορφιάς.
Τοποθεσία
Πλεμενιανά, Χανιά
Συντεταγμένες: 35.32639, 23.72807