Τοποθεσία
Ιερός Ναός Χριστού του Σωτήρος στα Πλεμενιανά
Πλεμενιανά, Χανιά
Ιερός Ναός Χριστού του Σωτήρος στα Πλεμενιανά – Πλεμενιανά, Χανιά
Ο Ιερός Ναός του Σωτήρος στα Πλεμενιανά, στον Δήμο Κανδάνου–Σελίνου στη δυτική Κρήτη, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και πιο σύνθετα παραδείγματα αγροτικών ναών του μεσαιωνικού Σελίνου. Το ταπεινό χωριό της κοιλάδας κρύβει ένα οικοδόμημα που, σε σύγκριση με τα μικρά τοπικά παρεκκλήσια, ξεχωρίζει για το μέγεθός του, τις πολλαπλές οικοδομικές του φάσεις και τον πλούσιο τοιχογραφικό του διάκοσμο. Χτισμένος πιθανότατα κατά τη μεσαιωνική περίοδο — ίσως τον 13ο αιώνα — στη θέση παλαιοχριστιανικού ναού, ο ναός μαρτυρεί τη συνέχεια της λατρείας και τις αλλαγές που σημάδεψαν αυτήν την περιοχή της Κρήτης: από τη βυζαντινή εποχή, στη βενετική κυριαρχία και στις μεταγενέστερες προσαρμογές. Για τον κατάλογο των μνημείων της Κρήτης, ο Ιερός Ναός του Σωτήρος στα Πλεμενιανά εκπροσωπεί ένα μνημείο όπου η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική υπερβαίνει την τοπική κλίμακα και στους τοίχους του διαβάζει κανείς πολλαπλές στρώσεις ιστορίας, τέχνης και κοινοτικής ζωής.
Περιγραφή
Ο ναός ανεγέρθηκε στη θέση παλαιότερης βασιλικής ή παλαιοχριστιανικής κατασκευής — κάτι που υποδηλώνουν τα μαρμάρινα αρχιτεκτονικά θραύσματα ενσωματωμένα στους τοίχους και τα κατάλοιπα θεμελίων της πρώτης πρόσοψης. Ο όγκος του κτιρίου ξεχωρίζει μέσα στο τοπίο: σε σύγκριση με τους τυπικούς μονόχωρους αγροτικούς ναούς του Σελίνου, είναι μεγαλύτερος και πιο αντιπροσωπευτικός. Τον 19ο αιώνα επιμηκύνθηκε προς τα δυτικά — ο δυτικός τοίχος του αρχικού ναού κατεδαφίστηκε και προστέθηκε νέο τμήμα· στοιχείο που μαρτυρεί τη συνεχή χρήση και τη σημασία του χώρου για την τοπική κοινότητα.
Το εσωτερικό κοσμούν πολυάριθμες τοιχογραφίες, οι οποίες θεωρείται ότι ανήκουν σε τρεις διαδοχικούς ζωγράφους ή εργαστήρια: ο πρώτος συνέχισε την παράδοση της ζωγραφικής των τέλους του 13ου / αρχών του 14ου αιώνα, ο δεύτερος ακολουθεί μια πιο λαϊκή, τοπική τεχνοτροπία, ενώ ο τρίτος παρουσιάζει έντονες δυτικοευρωπαϊκές επιρροές. Οι τοιχογραφίες περιλαμβάνουν τόσο λειτουργικές σκηνές, απεικονίσεις του προστάτη και των αγίων, όσο και διακοσμητικά στοιχεία. Η αρχιτεκτονική, παρότι τροποποιημένη, διατηρεί χαρακτηριστικά γνωρίσματα: καμαροσκεπή οροφή, ημικυκλική αψίδα και διάταξη που επέτρεπε την παρουσία περισσότερων πιστών σε σχέση με τα συνηθισμένα μικρά παρεκκλήσια.
Η τοποθεσία στην κοιλάδα των Πλεμενιανών επέτρεψε στη γεωργική κοινότητα να εξασφαλίσει υλικά και πόρους για την ανέγερση και τον διάκοσμο ενός τέτοιου ναού — γεγονός που από μόνο του μαρτυρεί το επίπεδο ζωής και τη θρησκευτική δραστηριότητα της περιοχής. Το φυσικό περιβάλλον — ελαιώνες και η ηρεμία του Σελίνου — χαρίζει στο μνημείο μια ατμόσφαιρα περισυλλογής, που λείπει από τους πιο τουριστικούς τόπους του νησιού.
Η πρόσβαση στον ναό γίνεται από αγροτικό δρόμο που ξεκινά από την Κάντανο· ο χώρος εξακολουθεί να λειτουργεί ως τοπικός ναός, παρότι δεν αποτελεί κύριο τουριστικό προορισμό. Έτσι η επίσκεψη παραμένει ήσυχη και ανεπιτήδευτη, επιτρέποντας την παρατήρηση των λεπτομερειών της ζωγραφικής και της αρχιτεκτονικής, που συνήθως παραλείπονται στους οδηγούς.
Ο Ιερός Ναός του Σωτήρος στα Πλεμενιανά αποτελεί σημαντικό υλικό για τον κατάλογο — όχι μόνο ως ιερό μνημείο, αλλά και ως τεκμήριο κοινοτικής δράσης, αρχιτεκτονικής προσαρμογής μέσα στους αιώνες και ανθεκτικότητας της τοπικής κουλτούρας σε λιγότερο γνωστές γωνιές της Κρήτης.
Τοποθεσία
Πλεμενιανά, Χανιά
Συντεταγμένες: 35.32546, 23.72564