Lokalizacja
Kościół Świętego Jerzego w Plemeniana
Plemeniana, Chania
Kościół Świętego Jerzego w Plemeniana – Plemeniana, Chania
Ναός Αγίου Γεωργίου στα Πλεμενιανά — Naós Agíou Geōrgíou sta Plemenianá Kościół św. Jerzego w Plemenianach (υπογειοποιημένα Plemeniana) w gminie Kandanos-Selino to jeden z wyjątkowych przykładów średniowiecznej architektury sakralnej na zachodniej Krecie. Położony nieco na uboczu wsi, budynek wyrasta jako skromna, lecz znacząca konstrukcja: jednonawowa świątynia z kamienia, sklepieniem kolebkowym i charakterystycznym okiem architektonicznym — układem, który w połączeniu z lokalizacją w górzystej dolince i bliskością gajów oliwnych nadaje miejscu wyrazistego klimatu kontemplacji. Kościół św. Jerzego nie jest monumentalny jak miejskie katedry, lecz właśnie dzięki temu — i dzięki zachowanym w nim malowidłom oraz inskrypcji datującej świątynię na 1409 rok — staje się cennym materiałem dla katalogu zabytków Krety: symbolizuje wiejską aktywność budowlaną i artystyczną w epoce późnego Bizancjum i wczesnej fazy weneckiej.
Opis
Świątynia została wzniesiona na początku XV wieku — inskrypcja nad wejściem wskazuje na datę 1409. Budynek ma typową dla regionu Selino formę: jednonawowy, sklepiony kolebkowo, stosunkowo niewielki, co koresponduje z charakterem lokalnej wspólnoty. Z zewnątrz jego bryła jest oszczędna – prosty kamień, dwuspadowy dach, niewielkie okna — co często spotyka się w wiejskich kościołach Krety. Wnętrze natomiast kryje bogatszy przekaz: fragmenty fresków, które mimo upływu czasu zachowały się w zaskakująco dobrym stanie w pewnych partiach.
Na południowej ścianie kościoła zachowała się scena męczeństwa św. Jerzego na kole – motyw rzadko spotykany w dekoracji świątyń Krety i tym bardziej cenny. Freski ukazują także wizerunki innych świętych oraz sceny sądowe lub pokuty – np. „prostytutki” i „śpiącego w niedzielę”, co wskazuje na moralny program ikonograficzny skierowany ku wspólnocie wiernych. Strop posiada lekko ostrą kolebkę (sfendonion) wspartą w murze łukami — cecha charakterystyczna późnobizantyjskich i wczesnoweneckich świątyń Krety.
Kościół pełnił funkcję ludowej świątyni wspólnoty, a jego położenie w Plemenianach, w obrębie gminy Kandanos-Selino, świadczy o aktywności religijnej także poza większymi ośrodkami wyspy. Zespół wiejskich kościołów w Selino – z których ten św. Jerzego jest jednym z ważniejszych – tworzy sieć, w której każda osada miała własne miejsce kultu, czasem wykończone malowidłami, co podkreśla znaczenie współtworzenia duchowo-artystycznego w regionie.
Dojście do kościoła jest możliwe drogą lokalną z Plemenian — trasa prowadzi przez pola i lekkie wzniesienia regionu Selino. Budynek nadal jest używany — w dni świąteczne odbywają się nabożeństwa — co podkreśla ciągłość funkcji sakralnej od wieków. Wizyta w tym kościele pozwala doświadczyć ciszy, autentyczności i kontaktu z mało zwiedzanym obszarem Krety.
Dla katalogu zabytków Krety kościół św. Jerzego w Plemenianach jest wartością dwojaką: jako świadectwo architektury sakralnej lokalnego charakteru w regionie Selino oraz jako obraz życia religijno-artystycznego mieszkańców Krety w okresie przejściowym między Bizancjum a Wenecją.
Lokalizacja
Plemeniana, Chania
Współrzędne: 35.32384, 23.71061