Lokalizacja
Starożytny Senat w Gortynie
Gortyna, Heraklion
Starożytny Senat w Gortynie – Gortyna, Heraklion
W głębi równiny Mesaras, w południowej części Krety, rozciąga się teren dawnego miasta Gortyna – miejsca, które przez wieki było strategicznym centrum politycznym, prawnym i administracyjnym wyspy. W okresie rzymskim Gortyna została stolicą prowincji „Creta et Cyrenaica”, co nadawało jej statusu równorzędnego z ważnymi miastami wschodniego Morza Śródziemnego. Jednym z kluczowych symboli tej władzy był senat antyczny, instytucja współtworząca życie publiczne miasta: zgromadzenie elit, które decydowały o prawie, administracji i relacjach z Rzymem. Istnienie takiej instytucji w Gortynie pokazuje, że Kreta nie była tylko peryferią imperium – była miejscem, gdzie rozwijała się własna struktura samorządowa, której ślady możemy odczytać dzisiaj w kamieniach, inskrypcjach i ruinach.
Opis
Gortyna ma historię sięgającą epoki neolitu, ale jej największy rozkwit przypadł na okres hellenistyczny i rzymski. W 67 p.n.e. stała się siedzibą władz rzymskich dla prowincji, co wiązało się z utworzeniem licznych instytucji publicznych: senatu, magistratur, sądów oraz działań administracyjnych. Senat Gortyny funkcjonował jako ciało doradcze i kreujące decyzje dla miasta i okolic, integrując lokalną elitę z imperium rzymskim.
Na terenie miasta odnaleziono znaczne kompleksy budynków publicznych: praetorium (siedziba prokonsula), agora, odeon, łaźnie rzymskie. W pobliżu tych struktur znajdowały się sale i miejsca zebrań, w których senat mógł się spotykać. Ruiny wskazują na duże przeobrażenia urbanistyczne – mury miejskie, rozwinięta sieć ulic, magazyny, budynki administracyjne i sakralne.
Jednym z najważniejszych elementów symbolicznych Gortyny jest Kodeks Praw Gortyny – system ponad 600 wersów inskrypcji wyrytych w kamieniu, który zawierał prawa rodzinne, majątkowe, karne i społeczne. Istnienie tak kompleksowego systemu prawnego w mieście świadczy o wysokim poziomie organizacji społecznej i prawnej oraz o roli senatu w jego ustanawianiu i egzekwowaniu. Instytucja senatu była kluczowa przy formułowaniu prawa i utrzymaniu porządku publicznego.
Warto także zwrócić uwagę na fakt, że Gortyna była miejscem wczesnej chrystianizacji Krety — tradycja wiąże ją ze św. Tytusem, pierwszym biskupem wyspy. Obecność struktur kościelnych wbija się w kontinuum instytucji świeckich i sakralnych, pokazując, jak senat i kościół współistniały w strukturze miasta. Poza tym mityczne związki Gortyny – m.in. historia Zeus → Europa pod platanem w okolicy – nadają miastu znaczenie nie tylko polityczne, ale i kulturowe.
Współcześnie teren Gortyny to rozległy obszar archeologiczny, który oferuje zwiedzającym możliwość spaceru pomiędzy pozostałościami senatoriów, agór, łaźni i świątyń. Stan zachowania jest różnorodny – niektóre fragmenty murów i inskrypcji są dobrze czytelne, inne wymagają wyobraźni. Mimo to obecność tak ważnej instytucji, jak senat, czyni Gortynę jednym z najważniejszych miejsc do zrozumienia historii Krety i jej integracji z Imperium Rzymskim.
Dla katalogu zabytków pałacowych, administracyjnych i miejskich Krety, Starożytny Senat w Gortynie to punkt obowiązkowy – nie tylko jako fragment archeologiczny, ale jako symbol struktury społecznej i politycznej, która wyprzedzała wiele późniejszych form zarządzania wyspą.
Lokalizacja
Gortyna, Heraklion
Współrzędne: 35.06347, 24.94577