Lokalizacja
Wczesnochrześcijańska bazylika episkopalna
Gortyna Municipal Unit, Heraklion

Wczesnochrześcijańska bazylika episkopalna – Gortyna Municipal Unit, Heraklion
Bazylika Metropolitalna w Gortynie to ruiny wczesnochrześcijańskiej świątyni pięcionawowej, która w okresie wczesnego Bizancjum pełniła funkcję katedry diecezji Krety. Kompleks leży w obrębie terenu archeologicznego Gortyny, na równinie Messary — miejsce odgrywało centralną rolę administracyjną i kościelną wyspy w tamtym czasie.
Opis
Bazylikę odkryto w latach 1978–1979 podczas prac archeologicznych.
Obiekt miał pięć naw, co odróżniało go od mniejszych, wiejskich kościołów: szeroka centralna nawa i cztery boczne wskazują, że była to świątynia o znaczeniu metropolitalnym.
Funkcja bazyliki była kluczowa: to tutaj znajdowała się siedziba biskupa Krety w czasach, kiedy Gortyna była stolicą administracyjną i kościelną wyspy.
Budowla była ważnym punktem w strukturze urbanistyczno-religijnej Gortyny, współistniejąc z innymi ośrodkami — zarówno rzymskimi, jak i później chrześcijańskimi.
Z uwagi na skalę i typologię bazyliki przypuszcza się, że była ona centralnym miejscem kultu, zarządzania diecezją oraz spotkań religijnych i społecznych. Ruiny pozwalają dziś dostrzec zarysy fundamentów, plan pięcionawowy, a także relikty stratygrafii, które dokumentują kolejne fazy użytkowania obiektu.
Choć wiele detali uległo zniszczeniu — jak marmurowe posadzki, dekoracje czy wystrój — sama struktura budynku jest na tyle czytelna, że Bazylika Metropolitalna w Gortynie uchodzi za jeden z najważniejszych przykładów wczesnochrześcijańskiej architektury sakralnej na Krecie.
Dla współczesnych badaczy i turystów ruiny pełnią ważną funkcję: pokazują, jak wyglądało życie sakralne i kościelna administracja w okresie, gdy wyspa przechodziła od starożytności do średniowiecza. Stanowią też część szerszego kontekstu — obok pozostałości rzymskich, wczesnochrześcijańskich i bizantyjskich — dokumentując ciągłość osadniczą i religijną w dolinie Messary.
Źródła – Strona „Five-aisled episcopal basilica at Mitropolis” na witrynie Archaeological Museum of Messara. messaramuseum.gr – Mapa i przewodnik terenowy „Tour of Messara” prezentujący rozmieszczenie zabytków Gortyny.
Lokalizacja
Gortyna Municipal Unit, Heraklion
Współrzędne: 35.05867, 24.94634