Lokalizacja
Grobowce Dziesięciu Świętych
Agioi Deka, Heraklion
Grobowce Dziesięciu Świętych – Agioi Deka, Heraklion
Τάφοι Αγίων Δέκα (Groby Dziesięciu Świętych) znajdują się we wsi Ágioi Déka, niedaleko Gortyny, w środkowej Krecie. Jest to miejsce tradycyjnie związane z męczeństwem Dziesięciu Świętych Męczenników kreteńskich, którzy – według przekazów chrześcijańskich – zostali straceni za wiarę podczas prześladowań cesarza Decjusza, około 250 r. n.e. Miejsce to od wieków stanowi lokalne sanktuarium pamięci.
Opis
Historia Dziesięciu Świętych Męczenników jest ściśle związana z Gortyną – jedną z najważniejszych metropolii starożytnej Krety. Według tradycji, to tu, w czasach surowych prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Decjusza, doszło do egzekucji grupy wierzących, którzy odmówili złożenia ofiar bogom pogańskim. Imiona męczenników – wśród nich Teodulos, Saturninos, Euporos, Gelasios, Zotikios, Evarestos, Pompios, Agathopous, Basileos i Evnikianos – są wymieniane w aktach hagiograficznych i lokalnym kulcie od wczesnego chrześcijaństwa.
Współczesna wieś Ágioi Déka (dosłownie „Święci Dziesięciu”) zachowuje pamięć o tym wydarzeniu poprzez lokalne sanktuarium, w którym znajdują się groby związane z tradycją męczenników. Miejsce to nie jest monumentalnym kompleksem archeologicznym – ma raczej charakter skromnego, ale głęboko zakorzenionego w historii punktu kultu. Nad grobami wznosi się niewielka kaplica, będąca częścią młodszej, chrześcijańskiej warstwy osadniczej regionu Gortyny.
Znaczenie tego miejsca polega nie tyle na rozmachu architektonicznym, ile na ciągłości kultu. Groby są jednym z najstarszych świadectw chrześcijaństwa na Krecie, a sama opowieść o męczennikach pozostaje istotnym elementem tożsamości religijnej okolicznych mieszkańców. Tradycja mówi, że to właśnie tutaj złożono ciała straconych — w pobliżu miejsca egzekucji, na obrzeżach starożytnej Gortyny.
Otoczenie sanktuarium jest spokojne, wiejskie, oddalone od głównego ruchu turystycznego. Dzięki temu miejsce zachowuje charakter lokalnego, niemal intymnego punktu pamięci, w którym archeologia spotyka się bezpośrednio z żywą tradycją kościelną. Dla badaczy wczesnego chrześcijaństwa jest to punkt istotny, bo pokazuje, jak wcześnie i jak silnie zakorzenił się tu kult męczenników.
Groby Dziesięciu Świętych pozostają więc nie tylko świadectwem religijnym, ale i kulturowym — elementem większej opowieści o tym, jak w środkowej Krecie przeplatały się dzieje pogańskiego miasta, wczesnych wspólnot chrześcijańskich i późniejszego osadnictwa bizantyjskiego.
Źródła – Lokalne opracowania dotyczące kulcie Dziesięciu Męczenników Kreteńskich – Materiały kościelne i hagiograficzne związane z Ágioi Déka – Publikacje o historii wczesnego chrześcijaństwa w regionie Gortyny
Lokalizacja
Agioi Deka, Heraklion
Współrzędne: 35.05819, 24.95676