Τοποθεσία
Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στον Στύλο
Στύλος, Χανιά
Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στον Στύλο – Στύλος, Χανιά
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στον Στύλο, στην περιοχή του Αποκορώνου κοντά στα Χανιά, αποτελεί χώρο με εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια χρήσης και πλούσια ιστορική στρωματογραφία. Βρίσκεται στην είσοδο του χωριού, μέσα σε περιβόλια πορτοκαλιών και σε μια ήρεμη κοιλάδα, και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα κρητικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής που ανάγεται στη βυζαντινή περίοδο. Ο ναός – ή μάλλον το εκκλησιαστικό σύμπλεγμα – αποτελείται από τρία κτίσματα χρονολογούμενα από τον 13ο έως τον 15ο αιώνα, γεγονός που τον καθιστά ένα από τα πιο σύνθετα παραδείγματα αγροτικών ναών της περιοχής. Λόγω της ηλικίας του, της πολυεπίπεδης δομής του και των σωζόμενων τμημάτων τοιχογραφιών, ο Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στον Στύλο θεωρείται μνημείο ιδιαίτερης αξίας: τεκμήριο της πνευματικής, καλλιτεχνικής και κοινωνικής ιστορίας της τοπικής κοινότητας.
Περιγραφή
Ο ναός αποτελείται από τρία τμήματα – δύο κύριους χώρους (αφιερωμένους στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο και στον Άγιο Νικόλαο) και έναν νάρθηκα ή πρόναο με καμάρα και ένα σπάνιο σταυροειδές παράθυρο τύπου bivalve. Η αρχική φάση της οικοδόμησης τοποθετείται στον 13ο αιώνα, ενώ οι επόμενες οικοδομικές φάσεις ανήκουν στους 14ο και 15ο αιώνες. Στο εσωτερικό σώζονται ίχνη τοιχογραφιών των ίδιων περιόδων· παρότι αποσπασματικά, επιτρέπουν την ανάγνωση της εικονογραφίας και της τεχνοτροπίας του τοπικού εργαστηρίου. Έρευνες στο εσωτερικό και γύρω από τον ναό αποκάλυψαν επίσης ύπαρξη νεκροταφείου που αναπτύχθηκε περιμετρικά, καθώς και μινωικά ευρήματα στο υπέδαφος, στοιχείο που μαρτυρεί τη μακρά ιστορία της θέσης.
Η κάτοψη του ναού είναι σχετικά απλή, αλλά φέρει όλα τα χαρακτηριστικά της εποχής: μονόχωρες ή δίχωρες κατασκευές με δίρριχτες στέγες, θολωτές ή καμαρωτές οροφές, και στους πρόναους λιθόκτιστες καμάρες που ορίζουν κλειστούς χώρους. Το δομικό υλικό είναι τοπική ακατέργαστη πέτρα, ενώ η κατασκευή συνδυάζει την παράδοση της κρητικής αγροτικής αρχιτεκτονικής με πιο εκλεπτυσμένα στοιχεία — όπως το σπάνιο παράθυρο τύπου bivalve, το οποίο εμφανίζεται μόνο περιστασιακά στην περιοχή.
Ο κοινωνικός χαρακτήρας του μνημείου είναι εξίσου σημαντικός: ο ναός λειτουργούσε ως κέντρο της τοπικής κοινότητας, χώρος λατρείας και πιθανώς σημείο συγκεντρώσεων των κατοίκων της κοιλάδας του Στύλου και των γύρω οικισμών. Η θέση του δίπλα στον κεντρικό δρόμο που συνέδεε τον Στύλο με άλλες κοινότητες του Αποκορώνου σημαίνει ότι δεν ήταν απομονωμένος· αντίθετα, αποτελούσε συνδετικό κρίκο ανάμεσα στα μέλη μιας ευρύτερης, διάσπαρτης αγροτικής κοινότητας.
Η πρόσβαση στον ναό είναι εύκολη — ο δρόμος από τον Στύλο είναι ασφαλτοστρωμένος, ενώ το τελευταίο τμήμα της διαδρομής περνά μέσα από πράσινες εκτάσεις και περιβόλια. Η επίσκεψη επιτρέπει την παρατήρηση λεπτομερειών που σε μεγαλύτερα μνημεία έχουν συχνά καλυφθεί, τροποποιηθεί ή παραμεληθεί. Στον ναό εξακολουθούν να τελούνται λειτουργίες ή τουλάχιστον παραμένει ενεργός τόπος λατρείας, γεγονός που τονίζει τη συνεχή ιερή χρήση του επί αιώνες.
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στον Στύλο αποτελεί μνημείο όπου η αρχιτεκτονική, η ιστορία, η τέχνη και η ζωή της κοινότητας συναντώνται σε ένα σημείο. Για τον κατάλογο των μνημείων της Κρήτης είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα αγροτικού ναού με σημαντική ερευνητική αξία — τόσο για την ιστορία της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής όσο και για την κοινωνική διάσταση του μεσαιωνικού κρητικού τοπίου.
Τοποθεσία
Στύλος, Χανιά
Συντεταγμένες: 35.43514, 24.12545